አቤ ጉበኛ ማነው?

አቤ ጉበኛ በኢትዮጵያ የዘመናዊ ሥነ-ጽሑፍ ታሪክ ውስጥ በቆራጥ አቋሙ፣ በሞገደኛ ድፍረቱና ለአገሩ ባበረከተው የላቀ የብዕር ተጋድሎ የሚታወቅ ታዋቂ ባለቅኔ፣ ደራሲና ጋዜጠኛ ነው። አቤ ጉበኛ ከተለመደው የመንግሥት የቅጥር ሥራ ሙሉ በሙሉ በመውጣት፣ ሕይወቱንና መተዳደሪያውን በድርሰት ጥበብ ላይ ብቻ የመሠረተ ቀዳሚው ሙሉ ጊዜ ደራሲ ነው። ይህ ምርጫው በወቅቱ በነበሩት ማኅበራዊና ፖለቲካዊ ተጽዕኖዎች ሳይንበረከክ፣ ከሕዝብ በሚያገኘው የመጻሕፍት ሽያጭ ድጋፍ ብቻ የልቡን በነፃነት እንዲጽፍ ትልቅ የብዕር ጉልበት ሰጥቶታል።ደራሲ አቤ ጉበኛ ሰኔ 25 ቀን 1925 ዓ.ም. በምዕራብ ጎጃም ዞን፣ በአቸፈር ወረዳ፣ ልዩ ስሟ "ኮረንች አቦ" በተባለች ቀበሌ ከአባቱ ከአቶ ጉበኛ አምባየነ እና ከእናቱ ከወ/ሮ ይጋርዱ በላይ ተወለደ።

በአካባቢው በነበረው የቤተ-ክህነት ትምህርት ባሕል መሠረት፣ በልጅነቱ የቄስ ትምህርት ቤት በመግባት ዳዊት፣ ዜማ፣ አቋቋምና ቅኔን ጨምሮ ባህላዊውን የአብነት ትምህርት በይስማላ ቅዱስ ጊዮርጊስና በተለያዩ ገዳማት ለ12 ዓመታት ያህል በጥልቀት ተምሯል። በቅኔ ትምህርቱ የነበረው ከፍተኛ የመራቀቅ ብቃትና ጥልቅ የእውቀት አድማስ መምህራኑን ያስገረመ ሲሆን፣ መምህሩ ሳይቀሩ በችሎታው በመደመም "እሱ አቤ ጉበኛ ሳይሆን አቤ ጉደኛ ነው" እስከማለት ድረስ አድንቀውታል። የቤተ-ክህነት ትምህርቱን በከፍተኛ ማዕረግ ካጠናቀቀ በኋላ ወደ ዘመናዊ ትምህርት ዓለም በመግባት የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርቱን በዳንግላ ከተማ በቢትወደድ መንገሻ ጀምበሬ ትምህርት ቤት፣ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን ደግሞ በአዲስ አበባ ከተማ አጠናቋል።

በትምህርቱ ማጠናቀቂያ አካባቢ በተለይም በ1950ዎቹ መጀመሪያ ላይ በማስታወቂያና በጤና ጥበቃ ሚኒስቴር ውስጥ በጋዜጠኝነት ለስድስት ዓመታት ያህል ያገለገለው አቤ ጉበኛ፣ በድርሰቶቹ ውስጥ በዋናነት በሙስና፣ በጭቆና፣ በመሃይምነት፣ በባላባታዊ አገዛዝ እና በማኅበራዊ ኢፍትሐዊነት ላይ ያተኩር ነበር። በንጉሣዊው ሥርዓት (በቀዳማዊ አፄ ኃይለ ሥላሴ ዘመን) መንግሥትንና የፊውዳሉን ሥርዓት በጽኑ በመተቸቱና የድሆችን ሕይወት ድምፅ ሆኖ በመሟገቱ ምክንያት በርካታ መጻሕፍቱ በሳንሱር ታግደውበታል። በተለይም በ1955 ዓ.ም. የታተመውና ታዋቂው «አልወለድም» የተሰኘው መጽሐፉ ከታተመና በሕዝብ ዘንድ ከፍተኛ መነቃቃትን ፈጥሮ ተቀባይነት ካገኘ በኋላ፣ በመንግሥት ባለሥልጣናት ዘንድ ትልቅ ድንጋጤን ፈጠረ። በዚህም ምክንያት መጽሐፉ ከገበያ ላይ ተሰብስቦ እንዲቃጠል የተደረገ ሲሆን፣ ደራሲው አቤ ጉበኛም ለአገዛዙ ስጋት ነው በሚል ወደ ኢሉባቡር ክፍለ ሀገር (ሞቻ አውራጃ) ለሦስት ዓመታት በግዞት (በቤት እስር) እንዲቀመጥ ተደርጓል። ይህ ግዞት ግን ብዕሩን ሊያቆመው አልቻለም፤ ይልቁንም በስደትና በእስር ላይ ሆኖ አዳዲስ የፈጠራ ሥራዎችን ማውጣቱን ቀጥሏል።

አቤ ጉበኛ በሕይወት ዘመኑ 8 ልብ ወለዶችን፣ 5 ተውኔቶችን፣ 3 የግጥም መድብሎችንና 2 የእንግሊዝኛ መጻሕፍትን ጨምሮ ከ20 በላይ መጻሕፍትን ለንብብ አብቅቷል። ከእነዚህም መካከል አምባገነንነትን በፅኑ የተቃወመበት «አልወለድም»፣ የፍትሕ መጓደልን ያነሳበት «ሰይፈ ነበልባል»፣ የማኅበረሰቡን ኑሮ የዳሰሰበት «የአመፅ ኑዛዜ»፣ በአፄ ቴዎድሮስ ታሪክና አገራዊ አንድነት ላይ ያተኮረው «አንድ ለናቱ»፣ የዘመኑን ፖለቲካ የፈተሸበት «ፖለቲካና ፖለቲከኞቹ» እንዲሁም የፋሺስት ጣሊያንን ወረራና የኢትዮጵያውያንን አርበኝነት የሚያሳይ «Defiance» የተሰኘው የእንግሊዝኛ መጽሐፉ በዋናነት ተጠቃሽ ናቸው።