የቃላት ጠቢቡ በእውቀቱ ስዩም ሕይወት እና የብዕር አሻራ

በእውቀቱ ስዩም በዘመናዊው የኢትዮጵያ ሥነ ጽሑፍ እና የኪነ-ጥበብ ታሪክ ውስጥ የራሱን ልዩ አሻራ ማሳረፍ የቻለ ድንቅ ደራሲ፣ ገጣሚ እና የቁም-ቀልድ ባለሙያ ነው። የአብነት ትምህርትን ጥልቅ የቃላት ሀብት ከዘመናዊው የሥነ-ልቦና እውቀት ጋር በማዋሃድ የፈጠረው የጽሑፍ ዘይቤ፣ በኢትዮጵያውያን ዘንድ ከፍተኛ ተወዳጅነትን አትርፎለታል። ማኅበራዊ ኑሮን፣ ፖለቲካን፣ ባህልንና ታሪክን በምጸት እየለወሰ የሚያቀርብበት የስድ ንባብ ክህሎቱ የብዙዎችን ልብ የገዛ ከመሆኑም በላይ በኪነ-ጥበቡ ዓለም ላይ አዲስ መንገድ የጠረገ የዘመናችን ተጽዕኖ ፈጣሪ ጸሐፊ ነው።

ይህ ድንቅ የጥበብ ሰው ተወልዶ ያደገው በምዕራብ ጎጃም ዞን በምትገኘው ታሪካዊቷና ገጠራማዋ ማንኩሳ ከተማ ውስጥ ነው። በልጅነት ዕድሜው በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ሥርዓት ውስጥ በመገኘት ጥንታዊውን የአብነት ትምህርት የቀሰመ ሲሆን፣ ይህ ቆይታው ለቃላት ምርጫው፣ ለቅኔያዊ አገላለጹ እና ለሀገር በቀል ዕውቀቱ ጠንካራ መሠረት ጥሎለታል። የሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን በታዋቂው የደብረ ማርቆስ ከፍተኛ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ካጠናቀቀ በኋላ ወደ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በመግባት በሥነ-ልቦና የመጀመሪያ ዲግሪውን አግኝቷል። ይህ የሥነ-ልቦና ትምህርት ዘርፍ የሰዎችን ውስጣዊ ማንነት፣ ማኅበራዊ ክስተቶችንና የሰውን ልጅ ባህሪ በትዝብት መነጽር በጥልቀት እንዲመረምርና በጽሑፎቹ ውስጥ በዝርዝር እንዲያንጸባርቅ ትልቅ እገዛ አድርጎለታል።

ከዩኒቨርሲቲ ከተመረቀ በኋላ ብዙም ሳይቆይ ሙሉ በሙሉ ወደ ሥነ-ጽሑፍ ዓለም የገባው በእውቀቱ፣ መጀመሪያ አካባቢ በግጥም ሥራዎቹ ነው የብዙዎችን ትኩረት መሳብ የጀመረው። የእርሱ ግጥሞች ከተለመደው ረጅም እና ባህላዊ የቤት መምቻ ስልት ወጣ ያሉ፣ አጫጭር እና ወደ ዝርው የሚያደሉ ነበሩ። «ኗሪ አልባ ጎጆዎች» የተሰኘው የመጀመሪያው የግጥም መድብሉ በሥነ-ጽሑፍ አፍቃሪያን ዘንድ ከፍተኛ አድናቆትን ያተረፈለት ሲሆን፣ ቀጥሎ ያወጣቸው «በራሪ ቅጠሎች» እና «የእሳት ዳር ሀሳቦች» የተባሉ መጻሕፍቱ ስለ ፍቅር፣ ስለ ብቸኝነት፣ ስለ ሀገርና ስለ ሰው ልጅ ሕይወት ፍልስፍናዊ በሆነ ምጸት የተሞሉ በመሆናቸው በሀገሪቱ የኪነ-ጥበብ መድረክ ላይ ስሙ በጉልህ እንዲነሳ አድርገውታል።

በእውቀቱ በኢትዮጵያ ሥነ ጽሑፍ ውስጥ ትልቁን ዝና ያተረፈው ማኅበራዊና ፖለቲካዊ ክስተቶችን በሳቅና በምጸት በሚተነትኑት የዝርው ሥራዎቹ ነው። «እንቅልፍና ዕድሜ» እና «መግባትና መውጣት» በተባሉ የወግ መጻሕፍቱ ውስጥ የዕለት ተዕለት የሰዎችን የኑሮ ውጣ ውረድ፣ የከተማ ኑሮን ትዝብቶች እና የሰውን ልጅ ድክመቶች ቀለል ባለ፣ ነገር ግን ጥልቅ መልእክት ባለው አስቂኝ አገላለጽ አቅርቧል። አንባቢን እያስገረመ ማሳቅ፣ እያሳቀ ደግሞ በነገሮች ላይ በጥልቀት እንዲያስብ ማድረግ የእርሱ የዝርው ጽሑፎች ዋነኛ መለያ ባሕሪ ነው።

ከእነዚህ ሥራዎቹ በተጨማሪ፣ በእውቀቱ ስዩም የሀገሪቱን ታሪክ፣ ባህልና ሃይማኖታዊ አስተሳሰቦች በድፍረትና በምክንያታዊነት የፈተሸበት «ከአሜን ባሻገር» የተሰኘው መጽሐፉ በሥራዎቹ መካከል እጅግ ታዋቂውና አከራካሪው ነው። በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ማኅበረሰቡ ያለምንም ጥያቄ የተቀበላቸውን አንዳንድ የታሪክ ትረካዎች እና ልማዳዊ አመለካከቶች በምክንያት እና በምሁራዊ ትንተና ይሞግታል። መጽሐፉ በወጣበት ወቅት በብዙዎች ዘንድ ከፍተኛ ውይይትንና ክርክርን ያስነሳ ቢሆንም፣ የኢትዮጵያን ነባራዊ እውነታዎች በአዲስ መነጽር ለመመልከት ለሚፈልጉ አንባቢዎች ትልቅ መንገድ ከፋች ሆኖ አልፏል።

በእውቀቱ በብዕሩ ብቻ ሳይሆን በአንደበቱም ተናጋሪ በመሆን በኢትዮጵያ የቁም-ቀልድ መድረክ ላይ አዲስ ታሪክ የጻፈ የጥበብ ሰው ነው። የራሱን የዝርው ጽሑፎች፣ ማኅበራዊ ትችቶችና ቀልዶች በመድረክ ላይ ለታዳሚ በድምፅ ማቅረብ በመጀመሩ የኪነ-ጥበብ አማራጮችን አድስቷል። በርካታ ሥራዎቹ በሲዲ እና በዲጂታል አማራጮች ተቀርጸው የወጡ ሲሆን፣ መጻሕፍትን በድምፅ በማቅረብ ረገድም ለብዙዎች አርአያ ሆኗል። ይህ የመድረክ ብቃቱ በሀገር ውስጥ ብቻ ሳይሆን በውጭ ሀገራት በሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ዘንድም ተደራሽነቱን እጅግ ሰፊ አድርጎታል።

በሀገር ውስጥ ያተረፈው ስኬት በእውቀቱን ወደ ዓለም አቀፍ መድረክ አሸጋግሮታል። በአሜሪካ በሚገኘው ታዋቂው ብራውን ዩኒቨርሲቲ የጥናትና ምርምር ዕድል አግኝቶ ለመሥራት የበቃ ሲሆን፣ በፒትስበርግ ከተማም በጸሐፊ-ተቀባይነት አገልግሏል። በተጨማሪም በኢትዮጵያ ሥነ ጽሑፍ ላይ ላበረከተው የጎላ አስተዋፅኦ ከኢትዮጵያ መንግሥት የዓመቱ ምርጥ ወጣት ጸሐፊ ሽልማትን ለመቀበል በቅቷል። በአሁኑ ወቅት ኑሮውን በአሜሪካ አገር አድርጎ አዳዲስ መጻሕፍትን፣ ወጎችንና ጥበባዊ ትርኢቶችን ማቅረቡን በቀጣይነት እያከናወነ ይገኛል።

የበእውቀቱ ስዩም የጽሑፍ አቀራረብ ሁልጊዜም ቢሆን ከአሰልቺነት የራቀ እና አንባቢን የመሳብ ከፍተኛ ኃይል ያለው ነው። በጽሑፎቹ ውስጥ የሚጠቀምባቸው ዘይቤዎች እና የቃላት ጨዋታዎች በኢትዮጵያ ሥነ-ጽሑፍ ታሪክ ውስጥ አዲስ ዓይነት የወግ አጻጻፍ ስልት እንዲፈጠር ምክንያት ሆነዋል። በተለይም ወጣቱ ትውልድ ለንባብና ለሥነ-ጽሑፍ ፍቅር እንዲኖረው በማድረግ ረገድ የእርሱ ሥራዎች የተጫወቱት ሚና በቀላሉ የሚገመት አይደለም። እያንዳንዱን ማኅበራዊ ክስተት በጥልቀት የመመርመር እና ያንን እውነት ለአንባቢው ሳቢ በሆነ መንገድ የማድረስ ብቃቱ በእውቀቱን በዘመናችን ካሉ እጅግ ተጽዕኖ ፈጣሪ የኪነ-ጥበብ ሰዎች መካከል ግንባር ቀደም ያደርገዋል።